Dołącz do czytelników
Brak wyników

WYTYCZNE I STANDARDY

25 czerwca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Chory po urazie. Jak skutecznie i bezpiecznie opanować najistotniejsze objawy towarzyszące urazowi

0 52

Uszkodzenia ciała w następstwie zaistniałego urazu stanowią jedno z najpoważniejszych wyzwań dla współczesnej medycyny. Są trzecią pod względem częstości (po chorobach układu krążenia 
i nowotworach) przyczyną zgonów, a drugą przyczyną niezdolności do pracy. Współczynnik urazowości wynosi w Polsce 660 na 100 tys. mieszkańców i dane te dotyczą pacjentów z istotnymi urazami, tzn. takimi, które wymagały leczenia. Ból jest nieuchronnym następstwem urazu, a jego natężenie zależy nie tylko od rozległości i ciężkości urazu, ale również od miejsca jego wystąpienia. Dlatego też rozległe otarcia naskórka lub stłuczenie tkanek miękkich tułowia mogą być przyczyną mniejszych dolegliwości bólowych aniżeli izolowany uraz brzucha, oka czy narządów wewnętrznych. Postępowanie po urazie wymaga indywidualizacji. Zastosowane w ramach opieki farmaceutycznej środki muszą być skuteczne i nie mogą indukować działań niepożądanych.

Uszkodzenia ciała w następstwie zaistniałego urazu stanowią jedno z najpoważniejszych wyzwań dla współczesnej medycyny. Są trzecią pod względem częstości (po chorobach układu krążenia i nowotworach) przyczyną zgonów, a drugą przyczyną niezdolności do pracy. Współczynnik urazowości wynosi w Polsce 660 na 100 tys. mieszkańców i dane te dotyczą pacjentów z istotnymi urazami, tzn. takimi, które wymagały leczenia. Należy także podkreślić, że u 50% tych chorych niezbędna była hospitalizacja. Oznacza to, że w naszym kraju w ciągu roku poważnych obrażeń ciała doznaje ok. 250 tys. mieszkańców, a 120 tys. ofiar wypadków wymaga leczenia szpitalnego.

W istotnym stopniu poprawie ulega jakość działania ekip medycznych na miejscu wypadku, co zwiększa przeżywalność rannych. Pacjenci z rozległymi obrażeniami, którym towarzyszy zazwyczaj ból o bardzo dużym stopniu nasilenia, wymagają złożonego postępowania leczniczego. Coraz istotniejszą rolę szczególnie u tych pacjentów, którzy nie wymagają hospitalizacji lub konsultacji lekarskiej, odgrywa porada farmaceutyczna, która udzielona prawidłowo skraca czas leczenia, zmniejsza ryzyko powikłań oraz niepełnosprawności. Jednym z najistotniejszych objawów, które towarzyszą urazowi, jest ból. Jego skuteczne leczenie nie tylko poprawia jakość życia pacjenta, ale także redukuje ryzyko chronifikacji bólu. Warto pamiętać, że większość obrażeń dotyczy skóry, tkanki podskórnej, stawów, kości i innych dobrze unerwionych tkanek. Dlatego też ponad 80% poszkodowanych doznaje ostrego, bardzo nasilonego i różnie długo trwającego bólu.

Ból jest nieuchronnym następstwem urazu, a jego natężenie zależy nie tylko od rozległości i ciężkości urazu, ale również od miejsca jego wystąpienia. Dlatego też rozległe otarcia naskórka lub stłuczenie tkanek miękkich tułowia mogą być przyczyną mniejszych dolegliwości bólowych aniżeli izolowany uraz brzucha, oka czy narządów wewnętrznych. 

Szczególnym rodzajem bólu, który może być następstwem urazu, jest ból neuropatyczny. Jest to ból o parząco-piekącym charakterze pojawiający się zazwyczaj po kilku dniach lub tygodniach po urazie i zawsze wymaga konsultacji lekarskiej, stąd też w takich przypadkach nie jest wskazane samoleczenie. Jest on następstwem uszkodzenia struktur ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego w następstwie urazu, a postępowanie terapeutyczne jest inne niż w przypadku zespołów bólowych towarzyszących urazom struktur somatycznych lub trzewnych [1, 2]. 


Uśmierzanie bólu


Ból towarzyszący urazom wymaga jak najszybszego zmniejszenia jego natężenia. Optymalną strategią postępowania przeciwbólowego jest jak najszybsze zastosowanie odpowiednio dobranej (w zależności od nasilenia i rodzaju dolegliwości bólowych) analgezji. 
Jednym z kluczowych elementów skutecznego uśmierzania bólu pourazowego jest pomiar jego natężenia. Natężenie bólu powinno być systematycznie oceniane zarówno w spoczynku, jak i w warunkach dynamicznych, np. w trakcie ruchu. Najbardziej polecaną u starszych dzieci i pacjentów dorosłych jest skala numeryczna NRS (numerical rating scale). 


Warto podkreślić, że u pacjentów, którzy ulegają urazom, istotne znaczenie praktyczne ma występowanie następujących rodzajów bólu:

  • ból podstawowy (tło bólowe) – obecny w spoczynku i podczas wykonywania przez chorego codziennych czynności, 
  • „ból przypadkowy” – związany z określonymi procedurami diagnostycznymi lub terapeutycznymi (zmiany opatrunku, manipulacje w obszarze rany, zabiegi rehabilitacyjne) lub też pojawiający się podczas pielęgnacji chorego (np. zmiana ułożenia). 

Zarówno ból podstawowy, jak i „przypadkowy” mogą mieć charakter bólu uogólnionego lub zlokalizowanego, co także determinuje rodzaj postępowania przeciwbólowego stosowanego u chorego po urazie [1, 2].

Stymulacja bólowa, jaka występuje w pierwszym okresie po zadziałaniu czynnika uszkadzającego, pojawia się w krańcowo stresogennych okolicznościach
i jest powodowana przez bezpośrednią, masywną i przedłużającą się stymulację nocyceptywną pochodzącą z uszkodzonych tkanek. Czas trwania tego okresu jest różny, zwykle nie przekracza 72 godzin, a postępowanie przeciwbólowe jest nieodłączną częścią właściwego działania leczniczego. Każdy chory po urazie powinien jak najszybciej otrzymać skuteczny lek przeciwbólowy. U pacjenta z natężeniem bólu powyżej 6 według skali NRS, należy podać analgetyki opioidowe, stąd też w sytuacji, gdy natężenie bólu przekracza tę wartość, chory powinien bezzwłocznie trafić do szpitalna. Natomiast w przypadku mniejszych obrażeń, gdy natężenie bólu wynosi 3–5 według NRS/VAS, należy podać pacjentowi nieopioidowy lek przeciwbólowy (NLPZ, paracetamol, metamizol). Oprócz bólu u pacjenta po urazie mogą występować obrzęki oraz wylewy krwawe, które mogą dodatkowo powodować nasilone poczucie stymulacji bólowej. W tabeli 1 zebrano możliwe do zastosowania w ramach opieki farmaceutycznej metody polecane zgodnie z zasadami medycyny opartej na faktach [1, 2].


Uszkodzenia skóry


Jeżeli urazowi towarzyszy uszkodzenie skóry, należy pamiętać o konieczności odpowiedniej dezynfekcji i zabezpieczenia rany przed kontaminacją czynnikami środowiskowymi. Nie można także zapominać o profilaktyce przeciwtężcowej. Aktualnie w prawidłowym postępowaniu zaleca się stosowanie płynów do lawaseptyki rany, np. oktenidyny [3]. W przypadku, gdy u pacjenta rana kąsana została spowodowana przez zwierzę lub człowieka, zaleca się kontakt z lekarzem, ponieważ w większości przypadków wskazane będzie przyjmowanie antybiotyków d...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika "Opieka Farmaceutyczna"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy