Dołącz do czytelników
Brak wyników

WYTYCZNE I STANDARDY

23 kwietnia 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Co szczoteczka zacznie, dokończy pasta do zębów, czyli o chemicznej kontroli płytki bakteryjnej – część 2.

0 89

Bez względu na rodzaj użytej szczoteczki do zębów: manualnej lub elektrycznej, płytka nazębna (biofilm) nie zostaje usunięta w takim stopniu, aby stało się to wystarczającym zabiegiem profilaktycznym. Skutecznym uzupełnieniem mechanicznego usuwania złogów jest zastosowanie pasty do zębów oraz płynu do płukania jamy ustnej. Różnorodność dostępnych dzisiaj na rynku produktów wymaga starannej wiedzy na temat ich składu oraz właściwości. Zapewnia to możliwość prawidłowego wyboru środków do higieny jamy ustnej, skutecznych tak w zakresie profilaktyki, jak i wspomagających proces leczenia różnych schorzeń zębów i dziąseł, przy równoczesnym uniknięciu skutków ubocznych ich stosowania. Artykuł omawia szczegółowo wszystkie komponenty produktów do higieny jamy ustnej i właściwości, które dzięki nim te produkty uzyskują.

Trudno sobie wyobrazić skuteczne szczotkowanie zębów beż użycia pasty. Uprzyjemnia ona cały zabieg dbania o higienę jamy ustnej i skraca jego czas trwania. Jednak to, co sprawia, że powinna zawsze być nakładana na szczoteczkę, to przede wszystkim zawartość w niej składników aktywnych, opóźniających kumulację płytki nazębnej, przeciwbakteryjnych, przeciwzapalnych, a także fakt, iż jest najważniejszym nośnikiem profilaktycznie działającego fluoru. Uzupełnieniem pasty do zębów są płyny do płukania jamy ustnej. Tworzą nierozłączny duet profilaktyczny, a w niektórych sytuacjach także leczniczy.

Czynniki antybakteryjne

Zasadnicze czynniki dodawane do past o charakterze przeciwbakteryjnym to: sole metali, związki anionowe, kationowe, utleniające. Muszą one mieć szerokie spektrum działania, nie mogą destabilizować ekologii (fizjologicznej flory bateryjnej) jamy ustnej, nie powinny sprzyjać rozmnażaniu się flory oportunistycznej i oporności bakterii. Powinny być kompatybilne z innymi składnikami pasty i mieć małą toksyczność.

Związki antybakteryjne kationowe to: heksytydyna, chlorheksydyna, sanguinaryna. Warto wiedzieć, że dwuglukonian chlorheksydyny nie jest kompatybilny z anionowymi składnikami past (np. laurylosiarczanem sodu, który inaktywuje chlorheksydynę), niektórymi fluorkami (NaMFP), jonami minerałów (wapń redukuje zdolność chlorheksydyny do łączenia się z błoną śluzową, tym samym ogranicza jej retencję w jamie ustnej), barwnikami, większością innych związków antyseptycznych.

Zaletą chlorheksydy jest to, że w już niewielkim stężeniu działa skutecznie przeciwko bakteriom Gram-dodatnim, Gram-ujemnym, grzybom, zapobiega kumulacji płytki nazębnej, jest efektywna w leczeniu stanów zapalnych i foetor ex ore.

Niestety, jej długoterminowe stosowanie może powodować skutki uboczne: zaburzenia smaku, złuszczanie nabłonka śluzówki, przejściowe uczucie pieczenia, przebarwienie zębów, wypełnień kompozytowych, tworzenie się kamienia, alergię. Jakkolwiek jednak uważana jest za złoty standard w walce z biofilmem.

Sole metali w roli czynników bakteryjnych to: cynk, cyna, miedź. Ograniczają one rozmnażanie bakterii, redukują tworzenie płytki nazębnej, są inhibitorami syntezy kwasów próchnicotwórczych, a przez ograniczanie syntezy związków amonowych zmniejszają nieprzyjemny zapach z ust. Niestety, na zębach – w konsekwencji stosowania kilkukrotnego w ciągu dnia pasty z ich dodatkiem – mogą pojawić się żółtawe przebarwienia, a pacjent może odczuwać metaliczny smak i suchość w ustach (najmniej skutków ubocznych powodują jony cynku). 

Triclosan to kolejny związek anionowy o budowie fenolu i właściwościach antybakteryjnych (względem szerokiego spektrum bakterii), chociaż o słabej aktywności. Nie przebarwia jednak zębów przy dłuższym stosowaniu, nie wpływa na zmysł smaku. Niestety, małe stężenia triclosanu w środowisku sprzyjają przeżyciu mutantów bakteryjnych, opornych na antybiotyki i środki antybakteryjne. Z tego względu należy z dużą ostrożnością zalecać pasty do zębów z jego zawartością. Triclosan dodawany do past najczęściej łączony jest z innymi molekułami (wydłuża to czas aktywności związku w warunkach jamy ustnej i powiększa wachlarz skuteczności).

  • Trectol to połączenie triclosanu z cytrynianem cynku.
  • Gantrez to połączenie triclosanu z kopolimerem PVM.
  • Triclogard to połączenie triclosanu z kopolimerem PVM i kwasem maleinowym (MA).
  • Trilitol to połączenie triclosanu z ksylitolem i fluorkami.

Pasty wybielające

Pasty sprzedawane lub reklamowane jako wybielające nie zmieniają naturalnego odcienia zębów. Mają one tylko możliwość skuteczniejszego usuwania przebarwień zewnątrzpochodnych (z kawy, herbaty, czerwonego wina, innych barwników pokarmowych, papierosów czy niektórych związków zawartych w produktach do higieny jamy ustnej), często także dzięki dodanym enzymom. Równocześnie ograniczona do minimum ich abrazyjność (niski współczynnik RDA) oraz duże właściwości polerujące pozwalają nadać możliwie jak największy blask powierzchni szkliwa i uzyskanie efektu tzw. optycznego wybielenia. 

W skład past wybielających wchodzą: mikrogranulki dwuwęglanu sodu, citroxaine (system enzymów eliminujących płytkę nazębną, głównie papaina), krzemiany, perlite (system minerałów oparty o naturalną krzemionkę, oczyszczający, a zarazem polerujący szkliwo). Związkom tym towarzyszą czynniki antybakteryjne zapobiegające tworzeniu się kamienia (chlorheksydyna, triclosan, cytrynian cynku, PVM/MA) oraz fluorki chroniące i regenerujące drobne uszkodzenia szkliwa. 

Większość past wybielających może być stosowana codziennie. Niektóre jednak powinny być używane z ostrożnością (zgodnie z sugestią producenta, np. dwa razy w tygodniu). Mogą one mieć wyższy współczynnik ścier...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika "Opieka Farmaceutyczna"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy