Dołącz do czytelników
Brak wyników

WYTYCZNE I STANDARDY

25 czerwca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Diagnozowanie pacjenta z niestrawnością przewodu pokarmowego
Zalecenia oraz leki proponowane przez farmaceutę w ramach prowadzonej opieki farmaceutycznej w aptece ogólnodostępnej w Polsce

0 70

Rola farmaceuty praktyka w ogólnodostępnej aptece ewoluuje ze względu na wprowadzane od ubiegłego roku programy pilotażowe. Są one aranżowane przez farmaceutów, którzy wrócili z emigracji, gdzie pracowali i zdobywali wiedzę, wzbogacając w ten sposób swoje doświadczenie zawodowe, a teraz pracują w Polsce. Złe nawyki żywieniowe i prowadzenie nieracjonalnego trybu życia często prowadzą do dyspepsji, potocznie nazywanej niestrawnością. Niestrawność to dolegliwości, które powstają w wyniku chorób lub zaburzeń czynności górnego odcinka przewodu pokarmowego – przełyku, żołądka i dwunastnicy. 

Rola farmaceuty praktyka w ogólnodostępnej aptece ewoluuje ze względu na wprowadzane od ubiegłego roku programy pilotażowe. Są one aranżowane przez farmaceutów, którzy wrócili z emigracji, gdzie pracowali i zdobywali wiedzę, wzbogacając w ten sposób swoje doświadczenie zawodowe, a teraz pracują w Polsce. Od ubiegłego roku mam przyjemność uczestniczyć w warsztatach organizowanych przez współtwórcę wprowadzenia zasad funkcjonowania opieki farmaceutycznej w Polsce dr. Piotra Merksa przy współudziale Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie. W oparciu o zdobytą tam wiedzę powstał niniejszy artykuł na temat świadczonych porad farmaceuty w przypadku niestrawności przewodu pokarmowego. 

Złe nawyki żywieniowe i prowadzenie nieracjonalnego trybu życia często prowadzą do dyspepsji, potocznie nazywanej niestrawnością. Słowo to pochodzi z języka greckiego i oznacza dosłownie „złe trawienie”. Niestrawność to dolegliwości, które powstają w wyniku chorób lub zaburzeń czynności górnego odcinka przewodu pokarmowego – przełyku, żołądka i dwunastnicy. Mogą trwać co najmniej 4 tygodnie. Do tych dolegliwości należy dyskomfort lub ból w nadbrzuszu (dołku podsercowym) oraz inne objawy, takie jak: uczucie wczesnej sytości po jedzeniu, odbijanie, nudności, wymioty, uczucie pełności po jedzeniu, zgaga i zwracanie. Często nasilają się po jedzeniu, ale w wielu przypadkach mogą pojawiać się na czczo lub nie być związane z jedzeniem. Objawy dyspeptyczne mogą być przejawem wielu chorób. 
Jeżeli objawy te trwają nieprzerwanie kilka godzin czy dni, nie używa się wówczas dla ich określenia „dyspepsja”. Dyspepsję można zasadniczo podzielić na organiczną (czyli wtórną, od innej choroby) i czynnościową. Przyczynami dyspepsji organicznej są określone choroby (np. choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy, choroba refluksowa przełyku, rzadziej przewlekłe zapalenie trzustki czy dróg żółciowych), może ona też być objawem nowotworu, szczególnie raka żołądka.

Lekarze gastrolodzy w oparciu o objawy wyróżniają następujące typy dyspepsji:

  • refluksową – dominuje zgaga i zwracanie,
  • wrzodową – dolegliwości przypominają „klasyczne” objawy wrzodowe z dobrze zlokalizowanym bólem w nadbrzuszu, ustępowaniem bólu po jedzeniu lub alkaliach oraz okresowymi zaostrzeniami i remisjami dolegliwości,
  • motoryczną – głównymi objawami są uczucie wczesnej sytości, uczucie pełności w nadbrzuszu, nudności oraz słabo zlokalizowane uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej,
  • niespecyficzną lub niesklasyfikowaną – objawy nie dają się przyporządkować do jednego z wcześniej wymienionych typów.

W trakcie zbierania informacji o stanie zdrowia podczas rozmowy z pacjentem warto pamiętać o pokrewnych schorzenia układu pokarmowego, które są bardzo podobne do wspomnianego schorzenia. Jednak po ich dokładniejszej analizie można się przekonać, że to nie dyspepsja. W takich sytuacjach nie należy przeceniać swojej wiedzy klinicznej, tylko spokojnie poinformować pacjenta, aby niezwłocznie udał się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, a ten – w zależności od stanu zdrowia – skieruje go do wybranego specjalisty w dziedzinie chorób układu pokarmowego.

Istnieje kilka schorzeń mających objawy podobne do dyspepsji. Jednym z nich jest choroba jelita drażliwego, inaczej zwana też jelitem spastycznym – jest to zaburzenie w pracy jelita grubego. Bóle są wówczas zlokalizowane w śródbrzuszu lub podbrzuszu i zazwyczaj towarzyszą im inne objawy, jak wzdęcie brzucha, przelewania oraz zaburzenia dotyczące wypróżnień. Kolejnym podobnym schorzeniem jest kolka wątrobowa (kolka żółciowa), gdzie do bólu dochodzi najczęściej z powodu złogów w pęcherzyku żółciowym lub przewodach żółciowych. Ten ból zwykle lokalizowany jest w prawym podżebrzu i występuje w postaci nawracających ataków bólowych. Trzeba podkreślić, że w przypadku tzw. bólu (objawy) dyspeptycznego bezwzględnie konieczna jest wizyta u lekarza. To on ustali, jaka jest przyczyna dyspepsji i czy istnieje podejrzenie poważnej choroby. Dyspepsja powinna być odróżniona od refluksowej choroby żołądkowo-przełykowej, w przebiegu której dochodzi do zwracania drażniącej zawartości żołądka do przełyku. Charakterystycznym objawem choroby refluksowej jest zgaga – ból lub dyskomfort zlokalizowany za mostkiem, nasilający się po spożyciu niektórych pokarmów lub w nocy.    

Najczęstszą przyczyną dyspepsji jest spożywanie nieświeżych lub zepsutych produktów spożywczych. Dolegliwości zazwyczaj ustępują szybko (w ciągu kilku dni), nawet jeżeli nie wdraża się żadnego leczenia. Objawy mogą natomiast utrzymywać się długotrwale lub nawracać. W przypadku dyspepsji organicznej mówi się o obecności procesu chorobowego odpowiedzialnego za występowanie objawów. Najczęstsze przyczyny dyspepsji organicznej to:

  • choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy – charakteryzuje się głębokimi ubytkami błony śluzowej ściany żołądka lub dwunastnicy,
  • choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa – polega na nadmiernym zwracaniu zawartości żołądka do przełyku, charakteryzuje się obecnością zgagi bez innych dolegliwości dyspeptycznych,
  • choroba nowotworowa – nowotwory przełyku i żołądka (najczęściej rak) mogą być przyczyną objawów dyspeptycznych,
  • zapalenie nadżerkowe (z obecnymi ubytkami błony śluzowej) oraz krwotoczne (z cechami krwawienia),
  • dyspepsja polekowa – wiele leków może wykazywać drażniące działanie na przewód pokarmowy, zwłaszcza żołądek. Należą tu przede wszystkim: niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) o działaniu przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym, przeciwreumatycznym, kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, naproksen itp., doustnie przyjmowane antybiotyki oraz preparaty potasu i żelaza.

Leczenie polega na wyleczeniu choroby będącej przyczyną dyspepsji lub odstawieniu leków powodujących dolegliwości. Farmaceuta w oparciu wiedzę lekarską może na początku zaproponować pacjentowi przede wszystkim zmianę dotychczasowego trybu życia oraz sposobu odżywiania:

  • unikanie pospiesznego przyjmowania obfitych posiłków, należy spożywać często małe porcje, bez pośpiechu,
  • spożywanie posiłków 3–4 razy dziennie, ostatni posiłek nie krócej niż 3 godziny przed snem,
  • unikanie potraw i napojów, które wywołują lub nasilają objawy dyspepsji (np. pokarmów tłustych i ostro przyprawionych),
  • zaprzestanie palenia tytoniu, które wpływa negatywnie na:

    – przepływ krwi w ścianie żołądka, pogarszając w ten sposób jego ukrwienie,

    – kurczliwość przełyku i żołądka,

– pracę mięśnia oddzielającego przełyk od żołądka – dolnego zwieracza przełyku,

– działanie wielu leków stosowanych w leczeniu dolegliwości dyspeptycznych – zmniejsza ich skuteczność.

Z tych powodów chorzy z objawami dyspeptycznymi powinni zaprzestać palenia tytoniu lub przynajmniej znacznie ograniczyć liczbę wypalanych papierosów. Należy unikać też długiego przebywania w zadymionych pomieszczeniach. Podczas dialogu z pacjentem koniecznie trzeba poinformować go o tym, że wiele leków bez recepty kupowanych bez konsultacji z farmaceutą lub lekarzem może powodować wystąpienie objawów dyspeptycznych. W szczególności bezw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika "Opieka Farmaceutyczna"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy