Dołącz do czytelników
Brak wyników

SCHEMATY LECZENIA , Otwarty dostęp

26 sierpnia 2019

NR 4 (Sierpień 2019)

Grzybica stóp

0 46

Grzybica stóp to częste schorzenie wywołane przez dermatofity. Potwierdzenie rozpoznania wymaga wykonania badania mikologicznego – bezpośredniego oraz hodowli. Pozwala to na włączenie odpowiedniego leczenia. W większości przypadków wystarczające jest leczenie miejscowe.

Terminem „grzybica stóp” określa się zakażenie skóry wywołane przez grzyby, dotyczące podeszwowej powierzchni stóp, palców i przestrzeni międzypalcowych. 
Częstość występowania schorzenia waha się w granicach 15–30% populacji ogólnej. Do czynników predysponujących zalicza się: nadmierną potliwość, nieprzestrzeganie higieny, podeszły wiek, noszenie obuwia ze sztucznego tworzywa czy choroby ogólnoustrojowe, np. cukrzycę. 
Grzybica stóp jest w większości przypadków wywoływana przez dermatofity, z których najczęstszym patogenem są Trichophyton rubrum i Trichophyton mentagrophytes. Znacznie rzadziej grzybicę stóp wywołują Epidermophyton floccosum czy Trichophyton tonsurans. 
Wyróżnia się trzy główne odmiany grzybicy stóp: międzypalcową, potnicową oraz złuszczającą. Niektórzy autorzy wyodrębniają również postać zwaną wrzodziejącą.

Grzybica stóp międzypalcowa (tinea pedum interdigitale)
Jest najczęstszą postacią grzybicy stóp. Zmiany lokalizują się w przestrzeniach międzypalcowych stóp (najczęściej III i IV przestrzeń). Klinicznie występuje złuszczanie, maceracja naskórka i pęknięcia. Powierzchnia zmian jest często wilgotna, o kolorze biało-szarawym. Często grzybica stóp międzypalcowa jest źródłem zakażenia płytek paznokciowych stóp. Zmianom skórnym często towarzyszy świąd. 

Grzybica stóp potnicowa (tinea pedum dyshidrotica)
Postać ta zwana jest również odmianą dyshydrotyczną. W obrazie klinicznym dominują ogniska zgrupowanych pęcherzyków z treścią surowiczą, na podłożu rumieniowym, umiejscowione najczęściej na podeszwach stóp. Ewolucja zmian polega na zlewaniu się pęcherzyków i ich pękaniu, z następowym pojawieniem się złuszczania. 

Grzybica stóp złuszczająca (tinea pedum desquamativa)
Jest to odmiana o przewlekłym przebiegu. Charakteryzuje się rumieniowymi zmianami z nadmiernym rogowaceniem, o suchej powierzchni. Zmiany te obejmują często całe podeszwy. 

Grzybica stóp wrzodziejąca (tinea pedum ulcerosa)
Odmiana ta charakteryzuje się występowaniem drobnych zmian nadżerkowo-wrzodziejących, które powstają w wyniku ewolucji pierwotnych wykwitów pęcherzykowych. Często dochodzi do wtórnego nadkażenia bakteryjnego.

Diagnostyka

W celu potwierdzenia rozpoznania grzybicy pobiera się zeskrobiny ze zmienionego chorobowo miejsca, z których sporządza się preparat mikroskopowy. Zeskrobiny umieszcza się na szkiełku podstawowym i na ok. 1/2 godziny do godziny poddaje się działaniu 10–20-procentowego roztworu wodorotlenku potasu (KOH) z dodatkiem dimetylosulfotlenku (DMSO). Następnie tak przygotowany preparat ogląda się pod mikroskopem, poszukując nici lub zarodników grzyba. Jest to tzw. bezpośrednie badanie mikologiczne. Jednakże dla dokładnego zidentyfikowania patogennego grzyba należy przygotować hodowlę mikologiczną. Do tego celu używa się klasycznego podłoża Sabourauda z dodatkiem aktidionu i chloramfenikolu. Czas wzrostu grzybów dermatofitowych wynosi 3–4 tygodnie. Po tym okresie ocenia się wygląd hodowli grzyba oraz dokonuje się oceny preparatu mikroskopowego sporządzonego z hodowli. 

Leczenie

Stosowane obecnie leki przeciwgrzybicze należą do pięciu grup farmakologicznych: polienów (nystatyna, natamycyna), azoli (ketokonazol, flukonazol, itrakonazol, mikonazol, klotrimazol, ekonazol, bifonazol i inne), alliloamin (terbinafina, naftifina), morfolin (amorolfina) i innych (cyclopiroks, gryzeofulwina). 
W większości przypadków grzybicy stóp wystarczające jest leczenie miejscowe. Oprócz preparatów zawierających tylko substancję przeciwgrzybiczą dostępne są również specyfiki, w których do leku przeciwgrzybiczego dodano kortykosteroidy, mające za zadanie usunięcie również stanu zapalnego. 
W leczeniu zewnętrznym ważna jest odpowiednia częstość stosowania leku (zazwyczaj 2 × dziennie) oraz czas leczenia, który wynosi niekiedy 4 tygodnie. 
Leczenie ogólne wskazane jest jedynie w wybranych przypadkach grzybicy stóp, głównie w grzybicy z nadmiernym rogowaceniem. 
Do najczęstszych przyczyn braku powodzenia w leczeniu zakażeń grzybiczych stóp należą: nieodpowiedni zakres działania przeciwgrzybiczego stosowanego preparatu oraz nieprzestrzeganie zaleceń przez pacjenta, np. nieregularne stosowanie leku, zbyt wczesne zakończenie leczenia lub nieprzestrzeganie zalecenia dezynfekcji obuwia.

Piśmiennictwo

  1. Szepietowski J. Grzybice skóry i paznokci. Vademecum lekarza praktyka. Medycyna Praktyczna, Kraków 2001.
  2. Ely J.W., Rosenfeld S., Seabury Stone M. Diagnosis and management of tinea infections. Am Fam Physician 2014; 90 (10): 702–10.
  3. Gupta A.K., Cooper E.A. Update in antifungal therapy of dermatophytosis. Mycopathologia 2008; 166 (5–6): 353–67.

Przypisy