Dołącz do czytelników
Brak wyników

ROLA FARMACEUTY

23 kwietnia 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Leki roślinne stosowane w lekkich stanach depresyjnych

0 111

Wiekszość dostępnych preparatów  na rynku farmaceutycznym, posiada w swoim składzie pojedyncze jak i złożone składniki opisane poniżej. W lekkich problemach ze snem  wystarczy sięgnąć po preparat jednoskładnikowy np zawierający wyciąg z waleriany. Większość dostępych specyfików jest jednak złożona, co wskazuje na szerszy mechanizm działania jak i różne mechanizmy działania farmakologicznego.

Leki pochodzenia naturalnego są ważną grupą preparatów stosowanych pomocniczo w zaburzeniach układu nerwowego. Najczęściej są wykorzystywane w takich przypadkach, jak stany pobudzenia układu nerwowego, problemy z zasypianiem, nerwice oraz początkowe stany depresji. W aptekach dostępnych jest wiele preparatów naturalnych, których umiejętne zastosowanie wpływa pozytywnie na komfort życia pacjenta. 

Zaburzenia lękowe 

Ostatnio prowadzi się wiele badań dotyczących poszukiwania naturalnych leków o działaniu anksjolitycznym. Obszerną grupę związków czynnych stanowią flawonoidy, m.in. wyizolowane z tarczycy bajkalskiej – Scutellaria baicalensis, które wykazują aktywność w stosunku do receptorów benzodiazepinowych. Także surowce o działaniu adaptogennym są istotną grupą leków o potencjalnym działaniu przeciwlękowym. Takimi surowcami są m.in. witania (Withania somnifera), wąkrota azjatycka (Centella asiatica) czy żeń-szeń (Panax ginseng). Bardzo ciekawym surowcem (mimo braku dopuszczenia w Polsce), z którego otrzymano leki przeciwlękowe jest pieprz metystynowy (Piper methysticum, Kava kava).

Piper methysticum to roślina z rodziny Piperaceae. Surowiec leczniczy stanowi kłącze – Piperis Methystici rhizoma. Główne składniki czynne to kawapirony oraz laktony (kawaina, jangonina). Związki te mają potwierdzone działanie farmakologiczne. Wykazują działanie antydepresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), działają uspokajająco, przeciwdrgawkowo, anksjolitycznie i hipnotycznie. Lek był stosowany w leczeniu lęku, niepokoju, napięcia nerwowego, stresów oraz trudności w zasypianiu. Lek jest przeciwwskazany w chorobach wątroby, alkoholizmie, w ciąży i podczas karmienia piersią. Lek ten wykazuje wiele interakcji, m.in. z beta-blokerami, lekami przeciwdepresyjnymi, przeciwmigrenowymi, benzodiazepinami (śpiączka) oraz alkoholem.

Preparat o nazwie Antares był dopuszczony w Niemczech do leczenia stanów lękowych oraz niepokoju. Lek ten został dopuszczony, jednak z powodu potencjalnego działania hepatotoksycznego w 2002 r. cofnięto pozwolenie na dopuszczenie leku do sprzedaży. Najnowsze badania nie potwierdziły domniemanego działania toksycznego i prawdopodobnie surowiec zostanie ponownie dopuszczony do sprzedaży.

Leki uspokajające i ułatwiające zasypianie

Problemy z zasypianiem są nie tylko wynikiem różnych chorób, ale często występują jako pojedyncza jednostka chorobowa. Leki roślinne są wartościowymi preparatami, które stosowane regularnie przynoszą wymierne korzyści. Leki te wykazują skuteczne działanie, jeżeli są użytkowane umiejętnie oraz systematycznie. W przeciwieństwie do silnie działających leków syntetycznych (pochodne benzodiazepiny), pozbawione są działań ubocznych tak charakterystycznych dla leków syntetycznych.

Kozłek lekarski [Valeriana officinalis z rodziny kozłkowatych (Valerianaceae)]
Kozłek lekarski jest rośliną pospolicie występującą w Europie. W Polsce rośnie na wilgotnych łąkach, torfowiskach, w zaroślach. Surowcem leczniczym stosowanym w farmacji jest korzeń kozłka – Valerianae radix oraz kłącze – Valerianae rhizoma.

Głównymi związkami czynnymi surowca są walepotriaty, olejek eteryczny oraz kwas walerenowy. Walepotriaty są związkami o budowie irydoidowej. Związki te są bardzo nietrwałe i rozkładają się w temperaturze 35°C do nieaktywnych połączeń. 

Surowiec zawiera także m.in. olejek eteryczny z pochodnymi estrowymi borneolu lub eugenolu, kwasem izowalerianowym oraz kwasem walerenowym. Ponadto w surowcu obecne są lignany i alkaloidy pirydynowe (aktynidyna). Dotychczasowe badania nie określiły w sposób jednoznaczny, jakie składniki czynne są odpowiedzialne za działanie uspokajające i sedatywne. 

Najnowsze doświadczenia wykazały, że zawarte w surowcu lignany – pochodne oliwilu – charakteryzują się powinowactwem do receptorów adenozynowych A-1. Receptory adenozynowe są zlokalizowane w OUN odpowiedzialnym za sen. Niektóre bliżej nieokreślone składniki kozłka pobudzają uwalnianie także GABA z synaptosomów i dzięki temu wykazują działanie nasenne. Przypuszcza się, że za działanie uspokajające w dużej mierze odpowiedzialne są walepotriaty i kwas walerenowy. 

Preparaty standaryzowane kozłka lekarskiego zmniejszają aktywność układu nerwowego, osłabiają stany niepokoju, uczucie strachu oraz agresywność.

Kwas walerenowy (zaliczany do seskwiterpenów cyklopentanowych) ma działanie głównie spazmolityczne oraz zmniejszające napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Pochodne tego związku wpływają hamująco na przemiany GABA w OUN. U osób w stanie równowagi nerwowej przetwory z kozłka lekarskiego nie wykazują dużej aktywności farmakologicznej. Istnieje także grupa ludzi, tzw. non-respondens, na których kozłek lekarski nie działa. Natomiast u wszystkich osób cierpiących na wzmożoną pobudliwość nerwową zastosowanie kozłka lekarskiego wykazuje działanie silnie 
uspokajające. 

W związku z charakterystycznym działaniem przetworów z kozłka lekarskiego, surowiec ten jest stosowany w stanach niepokoju i napięcia nerwowego, w przyspieszonej akcji serca na tle nerwowym (tzw. kołatanie serca), w bólach głowy oraz lekkich zawrotach głowy. Szczególnie przydatny jest w stanach pobudzenia nerwowego. Ludzie cierpiący na tę dolegliwość są wewnętrznie roztrzęsieni, nadmiernie pobudzeni, przemęczeni oraz bardzo często cierpią na bezsenność. W tym przypadku szczególnie polecana jest herbatka ziołowa z kozłka lekarskiego lub nalewka walerianowa. 

Z korzenia kozłka przyrządza się nalewkę kozłkową – Tinctura Valerianae (Tinctura Polemoni). Nalewkę taką przyrządza się przez macerację 70-procentowym alkoholem. Nalewka jest brunatno-żółta lub czerwono-brunatna o specyficznym zapachu waleriany.

Poza nalewką alkoholową w lecznictwie mogą być używane inne przetwory, m.in. Tinctura Valerianae aethera, Extractum Valerianae siccum, Extractum Valerianae fluidum, Extractum Valerianae spissum, Intractum Valerianae. Stosowany jest także Oleum Valerianae.

Chmiel zwyczajny [Humulus lupulus z rodziny konopiowatych (Cannabaceae)]
Surowcem leczniczym są szyszki chmielu – Lupuli strobili oraz lupulina – gruczoły włosków wydzielniczych otarte z owocostanu chmielu. Oba surowce zawierają ok. 3% olejku eterycznego o bardzo zmiennym składzie, zależnym od pochodzenia surowca.

Głównymi związkami czynnymi chmielu są gorycze, pochodne acylofloroglucynoli (alfa kwasy i beta kwasy). W preparatach chmielowych występuje też związek wykazujący niewielkie działanie uspokajające, m.in. 2-metylo-3-buten-2-ol powstały w wyniku polimeryzacji humulonu i lupulonu. Charakterystycznym związkiem chmielu zaliczanym do flawonoidów jest ksantohumnol, związek o potencjalnym działaniu przeciwnowotworowym.

Chmiel należy d...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika "Opieka Farmaceutyczna"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy