Dołącz do czytelników
Brak wyników

SCHEMATY LECZENIA

6 grudnia 2019

NR 6 (Grudzień 2019)

Opatrunki hydrożelowe w leczeniu oparzeń

0 36

Opatrunki żelowe z powodzeniem znajdują zastosowanie w leczeniu ran pooparzeniowych. Za sprawą swojej szczególnej budowy oraz wyjątkowych właściwości zaliczane są do grupy specjalistycznych opatrunków aktywnych. Pozwalają nie tylko skutecznie zabezpieczyć miejsce rany pooparzeniowej przed niekorzystnymi czynnikami zewnętrznymi. Opatrunki hydrożelowe działając miejscowo, łagodzą ból w ranie pooparzeniowej, wspomagają procesy gojenia i zmniejszają ryzyko tworzenia patologicznych blizn.

Oparzenie to uraz spowodowany działaniem wysokiej temperatury, substancji chemicznych bądź energii elektrycznej. Rzadziej do powstania oparzenia dochodzi na skutek działania sił fizycznych, tj. intensywnego tarcia. Niezależnie jednak od przyczyny powstania oparzenia najistotniejszą kwestią pozostaje leczenie jego skutków, czyli w przypadku obrażeń ciała – usunięcie źródła oparzenia, doraźne zaopatrzenie rany oraz dalsze, zaawansowane leczenie. W praktyce klinicznej to właśnie w tym trzecim stadium najczęściej wykorzystywane są opatrunki specjalistyczne, m.in. żelowe. 

Rany pooparzeniowe

Rany pooparzeniowe dzieli się, w zależności od grubości skóry, przez jaką przenikają i towarzyszących objawów, na powierzchowne, pośrednie i głębokie. W przypadku tych pierwszych, tj. oparzeń powierzchownych, uraz dotyczy samego naskórka. Występuje rumień i duży ból, jednak o ile rana nie zostanie zakażona, goi się w ciągu kilku lub kilkunastu dni bez pozostawienia śladów. Jeśli obrażenie dotyczy niewielkiej powierzchni, zazwyczaj nie wymaga intensywnego leczenia. Co innego w pozostałych przypadkach, tj. w oparzeniach pośrednich (II stopnia) i głębokich (III i IV stopień). Tutaj leczenie jest absolutnie koniecznie (oparzenia III i IV stopnia oraz rozległe oparzenia II stopnia) i może przynieść pacjentowi wiele pożytku, m.in. poprzez łagodzenie dolegliwości bólowych czy skrócenie czasu gojenia rany (oparzenia II stopnia).
Opatrunki tradycyjne składające się z jałowych kompresów bawełnianych nie znajdują zastosowania lub znajdują je w bardzo ograniczonym zakresie do zaopatrywania ran pooparzeniowych. Nie tylko nie wspomagają procesu gojenia, ale też mogą go utrudniać, a nawet przyczyniać się do powstawania nowych, mechanicznych uszkodzeń. Brak dostatecznego stopnia absorpcji wydzieliny z rany należy do kolejnych czynników ograniczających zasadność użycia tradycyjnych opatrunków bawełnianych do zaopatrywania ran pooparzeniowych. Wyjątek stanowią sytuacje pierwotnego zaopatrzenia rany, np. przed dotarciem do szpitala i otrzymaniem właściwej pomocy medycznej. Stanowią wtedy skuteczną ochronę przed zabrudzeniami i przed zakażeniem, co w późniejszym czasie mogłoby wikłać gojenie i rekonwalescencję.
Tradycyjne jałowe bawełniane kompresy z dużą skutecznością zastępowane są przez specjalistyczne opatrunki aktywne. Ich szczególne właściwości pozwalają nie tylko chronić oparzone miejsce przed zabrudzeniami i drobnoustrojami, ale również cechują się dodatkowymi właściwościami, jak chociażby podwyższoną zdolnością absorpcji wydzieliny oraz tworzeniem odpowiedniego środowiska sprzyjającego gojeniu rany. Do specjalistycznych opatrunków aktywnych należą m.in. opatrunki hydrożelowe.

Opatrunki hydrożelowe

Opatrunki hydrożelowe występują w postaci żeli, płatów oraz żeli aplikowanych na gazy. W przypadku ran jamistych, drążących w głąb tkanek ciała i ze stosunkowo wąskim ujściem na powierzchni skóry, wykorzystuje się hydrożele w postaci żeli amorficznych. Częściej dotyczy to różnego rodzaju owrzodzeń z punktem wyjścia wewnątrz ciała. Natomiast w przypadku ran pooparzeniowych, w których częściej spotyka się z obrażeniami powierzchownymi (o różnej rozległości oraz głębokości wnikania), stosuje się przeważnie opatrunki hydrożelowe w postaci płatów. Opatrunki hydrożelowe wykorzystywane w takiej formie stanowią galaretowatą, przezroczystą masę. Ich grubość wynosi ok. 3 mm. 
Jedne z bardziej rozpowszechnionych w praktyce klinicznej opatrunków hydrożelowych uzyskuje się poprzez polimeryzację żelatyny oraz polisacharydów przeplatanych polimerami poliakrylamidowymi. Na rynku funkcjonują również opatrunki w pełni syntetyczne. Ich częścią wspólną jest budowa. Na skutek polimeryzacji odpowiednich materiałów powstaje trójwymiarowa sieć polimerów z wolnymi przestrzeniami wypełnionymi cząsteczkami wody. To właśnie budowa materiału z wysoką, bo nawet 90-procentową zawartością wody odpowiada za ich szczególne właściwości. Opatrunki hydrożelowe są nierozpuszczalne. Utrzymują jednak pewną ograniczoną zdolność do absorpcji. Pod wpływem pochłaniania wysięku z rany pęcznieją. W ten sposób zatrzymują wydzielinę z rany, utrzymując jednocześnie wilgotne środowisko sprzyjające gojeniu. Opatrunki hydrożelowe z jednej strony mają właściwość absorbowania płynów sączących się z rany, a same, dzięki wysokiej zawartości wody, utrzymują odpowiedni poziom wilgotności w ranie. Pomimo że zdecydowanie największą część zajmuje w nich woda, to jednak dzięki trójwymiarowemu szkieletowi opatrunki hydrożelowe zachowują stały kształt i pozostają odporne zarówno na mechaniczne rozciąganie, jak i kurczenie. To z kolei pozwala uniknąć nadmiernej utraty cząsteczek wody z opatrunku, np. poprzez parowanie. Dzięki tym właściwościom opatrunki hydrożelowe bardzo dobrze sprawdzają się w utrzymywaniu odpowiednio wilgotnego środowiska w ranie. W takich warunkach komórki mogą bez przeszkód się namnażać, a ubytki ciała powstałe na skutek obrażeń szybciej pokrywają się ziarniną. Utrzymanie właściwego poziomu wilgotności w ranie pooperacyjnej, bez ryzyka jej wysuszania, stwarza także warunki niwelujące ryzyko gojenia poprzez tworzenie patologicznych blizn. Poza tym opatrunki hydrożelowe wspomagają proces oczyszczania rany z tkanek martwiczych. W wilgotnym środowisku suche, martwe tkanki ulegają uwodnieniu, czyli rozpuszczeniu. To z kolei pobudza procesy autolityczne i aktywne oczyszczanie rany. Inną zaletą opatrunków hydrożelowych jest ich przepuszczalność dla tlenu. Tlen z jednej strony stanowi czynnik wspomagający wzrost komórek, a tym samym przyspiesza proces gojenia. Z drugiej strony utrzymanie warunków tlenowych w ranie pozwala zmniejszyć ryzyko zakażenia bakteriami beztlenowymi. Opatrunki żelowe odpowiednio przechowywane i wykorzystywane do zaopatrywania ran stanowią sterylną barierę ograniczającą ryzyko zabrudzenia i zakażenia miejsca ubytku skórnego czynnikami z zewnątrz. Same nie mają w swoim składzie substancji bakteriobójczych ani innych mających za zadanie wyjaławiać ranę. Utrzymanie właściwego środowiska w ranie pooparzeniowej z jednej strony sprzyjającego gojeniu, z drugiej wspomagającego procesy autooczyszczania w wielu przypadkach stanowi wystarczającą ochronę przed rozwojem zakażenia. Utrzymanie tlenowych warunków w miejscu ciała dotkniętym obrażeniami dodatkowo przekłada się na zmniejszenie ryzyka rozwoju infekcji. Poza tym opatrunki żelowe cechuje działanie kojące na ranę, przez co łagodzą (choć w ograniczonym stopniu) dolegliwości bólowe. Znaczenie mają tutaj szczególne właściwości opatrunków hydrożelowych, w tym m.in. ich zdolność do utrzymania odpowiedniej wilgotności w ranie. Poza samym nawilżeniem i ochroną przed wysuszeniem rany pooparzeniowej opatrunki hydrożelowe pomagają w utrzymaniu odpowiedniej temperatury w miejscu ich założenia. Chronią także przed czynnikami zewnętrznymi zdolnymi uszkadzać tkanki i zaburzać procesy gojenia, jak np. zadrapania, otarcia, promieniowanie słoneczne czy wiatr.

Nowa forma płatów hydrożelowych

Obrażenie ciała na skutek oparzenia stanowi stresującą sytuację. W takich warunkach pierwotne zaopatrzenie rany przy wykorzystaniu płatów hydrożelowych może okazać się trudne i łatwo uszkodzić opatrunek przez jego rozerwanie, np. podczas otwierania opakowania, czy rozdarcie – w trakcie zaopatrywania rany. Wychodząc naprzeciw potrzebom w leczeniu ran pooparzeniowych, producenci opatrunków hydrożelowych stworzyli formę płatów dedykowaną specjalnie do wykorzystania w przypadkach nagłych obrażeń. W tym celu opatrunki żelowe zostały wzmocnione zatopioną wewnątrz włókniną. Dzięki temu płaty żelu zyskały odporność na mechaniczne uszkodzenia i skutecznie sprawdzają się jako system do pierwszej pomocy w oparzeniach ciała wykorzystywany m.in. w ratownictwie medycznym, przez straż pożarną, policję.
Dużą przewagą opatrunków hydrożelowych w przeciwieństwie do opatrunków tradycyjnych, w tym jałowych kompresów z gazy itp., jest brak konieczności codziennej wymiany. W zależności od intensywności wysięku z rany wymagają wymiany co 1–3 dni. Takie postępowanie nie tylko znacząco zmniejsza koszty leczenia, ale również ogranicza stres pacjenta związany ze zmianą opatrunków. Niweluje się w ten sposób także ryzyko uszkodzenia bardzo delikatnej, nowo powstałej, ziarninujacej warstwy komórek czy innych części rany podczas odklejania starego opatrunku, wykonywania czynności związanych z higieną, jak np. płukanie rany, czy podczas zakładania nowych płatów hydrożelowych. Opatrunki hydrożelowe w znacznie mniejszym stopniu niż opatrunki tradycyjne, a zwłaszcza suche kompresy gazowe, przylegają do rany. W większości ran przyleganie w przypadku opatrunków hydrożelowych praktycznie nie występuje, co z kolei ogranicza ryzyko mechanicznego uszkodzenia ciała i dolegliwości bólowych pacjenta podczas ściągania (w niektórych przypadkach może być wskazane namoczenie opatrunku przed jego wymianą w celu dodatkowego zniwelowania ryzyka traumatyzacji w miejscu rany). Warto dodać, że konieczność codziennej zmiany opatrunków w przypadku wykorzystania opatrunków hydrożelowych jest mniejsza za sprawą ich przezroczystej struktury i możliwości kontroli procesu gojenia bez potrzeby usuwania hydrożelu.
Opatrunki hydrożelowe wykorzystuje się do zaopatrywania ran pooparzeniowych I i II stopnia niezależnie od mechanizmu, w jakim doszło do powstania oparzenia. Opatrunki hydrożelowe mogą być również wykorzystywane do tymczasowego zaopatrywania głębszych obrażeń pooparzeniowych do czasu uzyskania fachowej pomocy i specjalistycznego leczenia.

Sposób postępowania podczas oparzenia

W razie oparzenia w pierwszym etapie leczenia najistotniejsze pozostaje (poza usunięciem źródła oparzenia) sch...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika "Opieka Farmaceutyczna"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy