Dołącz do czytelników
Brak wyników

ROLA FARMACEUTY , Otwarty dostęp

25 lutego 2019

NR 1 (Luty 2019)

Opieka farmaceutyczna w praktyce

0 160

Opieka farmaceutyczna, jako filozofia zawodu farmaceuty, koncentruje się na pacjencie oraz dążeniu do poprawy jego stanu klinicznego i jakości życia. Usługa taka może być świadczona nie tylko w aptekach ogólnodostępnych, ale także na oddziałach szpitalnych czy w zakładach opiekuńczo-leczniczych, przynosząc wielkokierunkowe korzyści zarówno dla pacjenta, jak i dla systemu ochrony zdrowia.

Opieka farmaceutyczna – idea a praktyka    

Opieka farmaceutyczna jest pojęciem, o którym dużo i od dawna mówi się w branży farmaceutycznej, jednak nadal dla wielu idea tej opieki nie do końca jest jasna. 
W Polsce opieka farmaceutyczna nie ma ugruntowanej pozycji. W aktualnym stanie prawnym zdefiniowana jest jedynie w ustawie o izbach aptekarskich jako: „dokumentowany proces, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta”. W myśl definicji każda działalność, która z jednej strony nie będzie udokumentowana, a z drugiej nie będzie tworzyła procesu, nie będzie opieką farmaceutyczną. 
Na świecie pojęcie opieki farmaceutycznej pojawiło się po raz pierwszy w 1975 r. Amerykańscy badacze określili tak opiekę, którą otrzymuje pacjent, a która zapewnia bezpieczne i racjonalne stosowanie leków. 
Jedna z najczęściej stosowanych definicji opieki farmaceutycznej została zaproponowana 15 lat później przez Haplera i Stranda. Określili ją jako odpowiedzialne prowadzenie terapii farmakologicznej w celu osiągnięcia konkretnych rezultatów, które poprawią jakość życia pacjenta. W 1998 r. pojęcie to zostało rozbudowane przez Cipolle’a, Stranda i Morley’a, którzy nazwali opiekę farmaceutyczną praktyką, w której farmaceuta przejmuje odpowiedzialność za potrzeby pacjenta związane z lekami i ponosi odpowiedzialność za wypełnienie tych zobowiązań. W trakcie tej praktyki prowadzona jest odpowiedzialna farmakoterapia, której celem jest osiągnięcie pozytywnych wyników u pacjenta.
Natomiast Europejska Sieć Opieki Farmaceutycznej (Pharmaceutical Care Network Europe – PCNE) definiuje opiekę farmaceutyczną jako wkład farmaceuty w opiekę nad pacjentami w celu optymalizacji stosowania leków i poprawy wyników zdrowotnych.
Niezależnie od tego, jaką definicją będziemy się posługiwać, jedno pozostaje niezmienne. W centrum zainteresowania jest pacjent oraz dążenie do poprawy wyników klinicznych i jakości jego życia. Warto zwrócić uwagę także na inny aspekt pojawiający się w przytoczonych definicjach. Opieka farmaceutyczna wiąże się z odpowiedzialnością farmaceuty. Odpowiedzialnością zarówno za identyfikację potrzeb lekowych pacjenta, jak i za ich zaspokajanie. Jest to zobowiązanie, które farmaceuta musi wypełnić. Wymaga ono wiedzy, odwagi i zaangażowania ze strony farmaceuty, jednak zobowiązanie to powinno być nadrzędną filozofią zawodu. 
Czy doraźny wywiad przeprowadzony przez farmaceutę przed wydaniem leku dostępnego bez recepty będzie opieką farmaceutyczną? Nie będzie to, co prawda, proces zdefiniowany w polskim prawie, ale wykorzystując wiedzę zdobytą w toku wywiadu z pacjentem, farmaceuta może wnieść swój wkład w poprawę wyników zdrowotnych pacjenta. Ponadto, jeśli potraktuje się takie działanie jako identyfikację i zaspokajanie potrzeb pacjenta związanych z lekami, wtedy będzie ono elementem opieki farmaceutycznej.

Farmacja kliniczna i opieka farmaceutyczna – część wspólna 

Związek pomiędzy farmacją kliniczną i opieką farmaceutyczną budzi czasem wątpliwości. Nawet wśród farmaceutów zrzeszonych w Europejskim Towarzystwie Farmacji Klinicznej brak jednomyślności co do tego, które usługi przynależne są tylko do farmacji klinicznej, a które do opieki farmaceutycznej. Z ankiety przeprowadzonej wśród członków tego towarzystwa wynika, że postrzegają oni zarówno farmację kliniczną, jak i opiekę farmaceutyczną jako profesjonalne działania, zachowania oraz wartości i zasady zawodowe, jednak duża część respondentów nie uważa opieki farmaceutycznej, w odróżnieniu od farmacji klinicznej, za dziedzinę naukową. Farmację kliniczną można więc określić jako dziedzinę farmacji opisującą kompetencje i postawy farmaceutów koncentrujące się na pacjencie, a opieka farmaceutyczna jest jednym z jej elementów, stanowiącym filozofię zawodu farmaceuty. Jednym z pierwotnych celów opieki farmaceutycznej było przeniesienie nacisku z procesu leczenia na wyniki efektywności leczenia pacjenta. 
Warto zwrócić uwagę, że opieka farmaceutyczna jest działaniem prowadzonym przez farmaceutę i związanym z nim, niezależnie od miejsca, zatem może być świadczona nie tylko w aptece ogólnodostępnej, ale także w każdym innym miejscu, w którym taka usługa jest potrzebna, czyli np. na oddziale szpitalnym, w domach opieki czy w zakładach opiekuńczo-leczniczych. 

Korzyści z opieki farmaceutycznej

Opieka farmaceutyczna może przynieść wielokierunkowe korzyści. Jej pozytywny wpływ na jakość życia pacjentów zależną od zdrowia (health-related quality of life – HRQOL) udowodniono m.in. wśród pacjentów hemodializowanych. Pacjenci objęci opieką farmaceutyczną, której elementami było: przygotowanie indywidualnego planu opieki, motywowanie pacjentów oraz edukowanie w zakresie wiedzy o chorobie, diecie i modyfikacji stylu życia, wykazywali poprawę HRQOL w zakresie m.in. funkcjonowania fizycznego, ogólnego zdrowia, samopoczucia emocjonalnego oraz funkcjonowania społecznego. 
Przestrzeganie zaleceń terapeutycznych to kolejny element farmakoterapii, który może zostać poprawiony przez objęcie pacjentów opieką farmaceutyczną. Edukacja oraz regularne wizyty kontrolne zwiększają liczbę leków, które pacjenci stosują zgodnie z zaleceniami lekarskimi. Pacjent świadomy korzyści wynikających ze stosowania swych leków oraz konsekwencji ich nieprzyjmowania jest bardziej skłonny do podjęcia współodpowiedzialności za swoją terapię oraz przestrzegania ustalonych zaleceń. Dzięki temu osiągnięcie zamierzonych celów terapeutycznych staje się możliwe.
Wpływ opieki farmaceutycznej na wyniki kliniczne pacjenta i częstość hospitalizacji został potwierdzony w wielu badaniach klinicznych z randomizacją. Są one szczególne dobrze udokumentowane w odniesieniu do pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą. W grupach interwencyjnych obserwowano zarówno poprawę wartości ciśnienia tętniczego, parametrów lipidowych, jak i wartości hemoglobiny glikowanej. Także wśró...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto lub zaloguj się.
Czekają na Ciebie bezpłatne artykuły pokazowe z wybranych numerów czasopisma.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy