Dołącz do czytelników
Brak wyników

ROLA FARMACEUTY

25 lutego 2019

NR 1 (Luty 2019)

Rola farmaceuty w profilaktyce wczesnej, pierwotnej i wtórnej

0 7

Polska jest krajem o wysokim wskaźniku przedwczesnych zgonów. Najskuteczniejszą metodą zmiany takiej sytuacji jest zintensyfikowanie działań profilaktycznych zarówno na poziomie wczesnym, pierwotnym, jk i wtórnym. Farmaceuta jest specjalistą ochrony zdrowia publicznego, który jest najbardziej dostępny dla pacjentów, a także przygotowany merytorycznie do podjęcia takich działań. W artykule przestawiono podstawowe elementy profilaktyki chorób układu krążenia i chorób nowotworowych z uwzględnieniem działań, które może podjąć farmaceuta.

Raport Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD) z 2016 r. pt. „Health at Glance: Europe 2016” wskazuje, że w dalszym ciągu duża cześć populacji naszego kontynentu umiera z powodu chorób przewlekłych, a gospodarka Unii Europejskiej (UE) traci w związku z tym blisko 1% PKB. Główną przyczyną zgonów w Polsce pozostają choroby układu krążenia oraz choroby nowotworowe. Sytuacja zdrowotna w tym zakresie lokuje Polskę wśród krajów o najwyższym wskaźniku zgonów przedwczesnych w Europie. Skuteczność przeciwdziałania takiej sytuacji w dużej mierze zależy od efektywności systemów ochrony zdrowia, a szczególnie od szeroko pojętej profilaktyki i edukacji zdrowotnej. Wydatki na zdrowie publiczne powinny uwzględniać fakt, że w 75% wpływ na zdrowie człowieka ma styl życia i środowisko, a medycyna naprawcza tylko w 10%. Nakłady poniesione na działania profilaktyczne przynoszą znacznie większe korzyści ekonomiczne niż te przeznaczone na medycynę naprawczą. Przyszłość więc rysuje przed nami konieczność rewizji aktualnego podejścia do zdrowia. Potwierdza to raport NIK z 2016 r., który wskazuje na potrzebę budowy spójnego i sprawnego systemu profilaktyki zdrowotnej i zwiększenia nakładów na ten cel.
Apteka, zgodnie z ustawą o zdrowiu publicznym, jest placówką ochrony zdrowia publicznego, a więc w zakres jej działań powinny wchodzić także czynności mieszczące się w pojęciu ochrony zdrowia publicznego, które służą profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia pacjenta. Farmaceuta pracujący w aptece powinien być przygotowany do udzielania porad z zakresu profilaktyki (zarówno wczesnej, pierwotnej, jak i wtórnej) i promocji zdrowia. 
Już w 1994 r. Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization – WHO) w raporcie „The role of the Pharmacist in The Health Care System” stwierdziła, że aptekarze są najbardziej dostępnymi dla pacjentów specjalistami do spraw zdrowia i w związku z tym powinni pełnić funkcję informacyjną i brać udział w promowaniu zdrowia i edukacji zdrowotnej. Dostępność do farmaceuty ma szczególne znaczenie w naszym kraju, gdzie oczekiwanie na wizytę u lekarza jest często bardzo długie i nic nie wskazuje, żeby w najbliższym czasie sytuacja ta uległa poprawie. 
Obszary edukacji, na które szczególnie zwraca uwagę WHO, to walka z uzależnieniami oraz aktywność w zakresie profilaktyki. Farmaceuci mogą angażować się w działania promujące zdrowie i zapobiegające występowaniu chorób poprzez szeroko pojęte poradnictwo dotyczące nie tylko wydawania leków, ale również działań profilaktycznych, prowadzenie prostych badań przesiewowych, sprzedaż artykułów związanych ze zdrowym stylem życia, udział w programach promocji zdrowia organizowanych w ramach systemu opieki zdrowotnej, eksponowanie plakatów i rozprowadzanie ulotek. Poniżej zostały omówione potencjalne obszary zaangażowania dotyczące głównych przyczyn zgonów w Polsce – chorób układu krążenia i nowotworów.

Profilaktyka chorób układu krążenia

W ramach profilaktyki wczesnej farmaceuta powinien dążyć do utrwalenia prawidłowych wzorców zdrowego stylu życia, jak zbilansowane żywienie, aktywne spędzanie czasu związane z aktywnością fizyczną i zapobieganie szerzeniu się niekorzystnych wzorców zachowań, np. palenia papierosów wśród zdrowych osób. Może to robić w czasie spotkań w ramach opieki farmaceutycznej, udzielając zarówno ustnych porad, jak i wykorzystując odpowiednie materiały edukacyjne, a także umieszczając takie materiały na terenie apteki.
 W ramach profilaktyki pierwotnej, która ma na celu zapobieganie chorobom poprzez kontrolowanie czynników ryzyka, farmaceuta może podjąć działania skoncentrowane na eliminacji takich czynników ryzyka chorób układu krążenia, jak zwiększone stężenie cholesterolu LDL i triglicerydów, małe stężenie cholesterolu HDL, otyłość brzuszna czy palenie papierosów. Kompetencje farmaceuty pozwalają na jego zaangażowanie zarówno w niefarmakologiczne, jak i farmakologiczne metody ich kontroli. W ramach działań niefarmakologicznych za podstawowe obszary edukacyjne należy uznać zmianę nawyków i zachowań żywieniowych (np. ograniczenie spożycia tłuszczu zwierzęcego i kwasów tłuszczowych trans, cukrów prostych, a zwiększenie spożycia błonnika pokarmowego i antyoksydantów) oraz porady dotyczące metod zwiększenia aktywności f...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika "Opieka Farmaceutyczna"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy