Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

22 lutego 2019

NR 1 (Luty 2019)

Zastosowanie srebra jonowego w leczeniu stanów zapalnych pochwy o różnej etiologii

0 182

Infekcje dróg rodnych to najczęstsze dolegliwości o charakterze nawrotowym. Wielokrotnie powtarzane schematy leczenia pogłębiają dysbiozę i zaburzają naturalną równowagę bakteryjną pochwy. Wraz z rozwojem nowoczesnych technologii poszukiwane są nowe związki o potencjalnym działaniu przeciwdrobnoustrojowym i wzrasta zainteresowanie wykorzystaniem metali szlachetnych w medycynie jako alternatywy antybiotykoterapii w walce z zakażeniami. Cząsteczka TIAB to kompleks, który w swojej strukturze zawiera aktywne jony srebra w połączeniu z nośnikiem – dwutlenkiem tytanu. Badania doświadczalne potwierdziły brak toksyczności komórkowej, podrażnień skóry oraz błony śluzowej wywoływanych przez TIAB. Właściwości te umożliwiają wykorzystanie związku w leczeniu infekcji bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych oraz leczeniu m.in. odleżyn, owrzodzeń, oparzeń, grzybic, stopy cukrzycowej oraz infekcji skóry i błon śluzowych [1,3, 7, 12].

Infekcje dróg rodnych to najczęstsze dolegliwości o charakterze nawrotowym zgłaszane przez kobiety. Mimo stosowania prawidłowej diagnostyki i leczenia celowanego według myko- lub antybiogramu, infekcje te powracają i stanowią duży dyskomfort w życiu codziennym. Wielokrotnie powtarzane schematy leczenia pogłębiają dysbiozę i zaburzają naturalną równowagę bakteryjną pochwy, gdyż leki stosowane w terapii często działają niekorzystnie również na fizjologiczny składnik flory bakteryjnej pochwy – Lactobacillus spp. [1, 2]. 
U dojrzałej płciowo kobiety dominującym w pochwie mikroorganizmem jest pałeczka kwasu mlekowego Lactobacillus. Układ ten zapewnia równowagę środowiska pochwy i stanowi barierę dla drobnoustrojów chorobotwórczych. Ekosystem ten jest bardzo wrażliwy i podatny na działanie czynników uszkadzających. Najczęstszą przyczyną uszkodzenia jego bariery jest zbyt agresywna higiena, a zwłaszcza irygacje dopochwowe. Inne czynniki uszkadzające prawidłową florę bakteryjną pochwy to antybiotykoterapia, nadmierna aktywność seksualna, częsta zmiana partnerów seksualnych, papierosy, zaburzenia gospodarki hormonalnej, dopochwowe środki antykoncepcyjne, źle zbilansowana dieta, a także zabiegi chirurgiczne w obrębie układu moczowo-płciowego. W konsekwencji dochodzi do uszkodzenia bariery nabłonka pochwy, co prowadzi do zachwiania równowagi i jej funkcji ochronnych, do redukcji liczby bakterii Lactobacillus i wzrostu pH pochwy. Wzrost pH pochwy jest czynnikiem predysponującym do rozwoju wszelkich patogenów – bakterii, grzybów, rzęsistka – co sprzyja infekcjom dróg rodnych [1, 2]. 
Stosunkowo często rozwija się waginoza bakteryjna (bacterial vaginosis – BV), czyli niespecyficzne, beztlenowe zapalenie pochwy. Czynnikiem sprawczym waginozy jest niekontrolowane namnażanie bakterii w środowisku z niedoborem Lactobacillus. Waginoza bakteryjna ma często charakter przewlekły i jest schorzeniem trudnym do wyleczenia. Bakterie chorobotwórcze pokrywają śluzówkę pochwy bardzo trudnym w eradykacji biofilmem, co sprzyja postaciom przewlekłym. Podobne właściwości tworzenia biofilmu mają również grzyby, stąd tak problematyczne jest wyleczenie nawracających kandydoz układu moczowo-płciowego u kobiet w wieku reprodukcyjnym [1–3]. 
Mimo że do najczęstszych przyczyn zapaleń pochwy, bo aż w 90%, należą grzybice, rzęsistkowica i BV, warto pamiętać, że oprócz izolowanej postaci tych infekcji bardzo często występują one wspólnie jako mieszane zapalenie pochwy (mixed vaginitis – MV), którego częstość występowania została oceniona na 32,2% [1–4].
Analizując literaturę tematu, autorzy podają, że problem ten dotyczy 32–64% pacjentek z infekcjami dróg rodnych [1, 3, 5].
Obraz kliniczny infekcji mieszanych to zazwyczaj wypadkowa objawów charakterystycznych dla poszczególnych zakażeń. Najczęściej występują obfite upławy o różnym zabarwieniu (od przezroczystego, przez białe, żółte, po brunatne), a także świąd, pieczenie oraz zmiana pH pochwy z kwaśnego na zasadowe, co również sprzyja dalszemu rozwojowi infekcji. Bywa jednak, że obraz kliniczny odbiega od klasycznych objawów rzęsistkowicy, grzybicy czy BV. Stąd też trudności w prawidłowej diagnostyce stanu zapalnego, a w konsekwencji użycie leku o zbyt wąskim spektrum działania, co wiąże się z niepowodzeniem terapeutycznym oraz nawracającymi dolegliwościami zapalnymi dla pacjentki [1, 3, 4].
Wraz z rozwojem nowoczesnych technologii poszukiwane są nowe związki o potencjalnym działaniu przeciwdrobnoustrojowym i wzrasta zainteresowanie wykorzystaniem metali szlachetnych w medycynie jako alternatywy antybiotykoterapii w walce z zakażeniami. Spośród znanych metali szlachetnych najszersze zastosowanie w medycynie znalazło srebro, które ma dobrze udokumentowaną skuteczność przeciwdrobnoustrojową wobec bakterii, wirusów i grzybów. 
Srebro jonowe Ag+ wykazuje działanie bakteriobójcze m.in. wobec bakterii, takich jak Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Klebsiella spp. i Pseudomonas spp., Staphylococcus epidermidis, Enterococcus faecalis oraz grzybów Candida albicans, Candida glabrata i stanowi alternatywną metodę leczenia w obliczu narastającej lekooporności mikroorganizmów [6, 7].
Srebro jako metal (Ag0) może reagować z wilgocią na skórze czy z płynem wysiękowym z rany, powoduje to jego jonizację do Ag+. Srebro w postaci zjonizowanej (Ag+) jest niezwykle reaktywne, ma wysoką zdolność do wiązania z białkami mikroorganizmów, zaburzając strukturę ich ścian i błon komórkowych. Upośledza to funkcjonowanie komórki, zwłaszcza prawidłowość szlaków wymiany gazowej, co prowadzi do śmierci komórki. W mechanizmie denaturacji srebro jonowe ma zdolność wiązania z genomem drobnoustrojów (DNA lub RNA), co hamuje proces replikacji i zdolność namnażania drobnoustrojów. Zdolności te zależne są od morfologicznych różnic w budowie komórek bakterii, grzybów i wirusów oraz wielkości cząsteczek srebra. Obecnie coraz częściej wykorzystuje się srebro w formie nanocząstek o wielkości 7–100 nm. 
Srebro jonowe Ag+ pod wpływem światła, temperatury oraz związków organicznych i nieorganicznych przechodzi do formy stałej metalicznej Ag0 pozbawionej właściwości leczniczych [7]. Przy długotrwałym stosowaniu i leczeniu m.in. ran, oparzeń itp. istnieje ryzyko kumulacji nieaktywnej formy srebra Ag0 w tkankach i komórkach, co może powodować uszkodzenia skóry i błony śluzowej, a także przyczynić się do uszkodzenia rany i opóźniać proces ziarninowania tkanki w procesie gojenia [10, 11]. W konsekwencji badań i poszukiwań form zdolnych do przenoszenia dużej liczby aktywnych jonów srebra, zachowujących jednocześnie wysoką tolerancję dla tkanek, opatentowano postać srebra w formie TIAB (titanium-argentum-bezoicum) [10]. 
Cząsteczka srebra TIAB to kompleks, który w swojej strukturze zawiera aktywne jony srebra w połączeniu z nośnikiem – dwutlenkiem tytanu. Cząstka srebra jonowego w kompleksie TIAB jest wielkości rzędu 7–45 nm, co zwiększa powierzchnię kontaktu srebra ze strukturami bakterii i wirusów. Zawarty w kompleksie srebra TIAB dwutlenek tytanu (TiO2) ma zdolność wiązania dużych ilości jonów srebra w stabilnej strukturze. Wiązania kowalencyjne pomiędzy srebrem jonowym a dwutlenkiem tytanu stabilizują strukturę kompleksu i blokują przejście srebra Ag+ do formy niejonowej Ag0. Tym samym kompleks TIAB pozbawiony jest srebra niejonowego Ag0, które odpowiada za kumulację w tkankach i komórkach. Srebro TIAB ma także zdolność do wiązania innych cząsteczek, takich jak np. chlorek benzalkoniowy. Chlorek benzalkoniowy to aktywny detergent o działaniu bakteriobójczym i keratolitycznym, zwiększający właściwości przeciwbakteryjne mikrocząsteczek srebra [11, 12].
Badania doświadczalne (na hodowlach komórkowych i na zwierzętach, prowadzone zgodnie z normami europejskimi) potwierdziły brak toksyczności komórkowej, podrażnień skóry oraz błony śluzowej wywoływanych przez srebro TIAB. Właściwości te umożliwiają wykorzystanie związku w leczeniu infekcji bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych oraz leczeniu m.in. odleżyn, owrzodzeń, oparzeń, grzybic, stopy cukrzycowej oraz infekcji skóry i błon śluzowych [7, 12].
Srebro TIAB w postaci żelu dopochwowego był stosowany przy leczeniu zapaleń sromu i pochwy oraz błon śluzowych w przebiegu infekcji bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, a także powierzchownych urazów po porodzie oraz w zapobieganiu nawrotów opryszczki genitalnej (herpes simplex virus 2 – HSV-2). W przebiegu badania klinicznego u pacjentek z rozpoznaniem klinicznym grzybicy lub zapalenia sromu i pochwy (dodatnie kultury bakterii z izolacji E. coli, paciorkowce hemolizujące, Pseudomonas aeruginosa, Listeria monocytogenes, E. faecalis, Salmonella enteritidis, Candida spp., Trichomonas vaginalis, Gardnerella) lub u pacjentek z rozpoznaniem klinicznym opryszczki narządów płciowych, odnotowano poprawę kliniczną na poziomie 82,8% po 7 dniowej terapii. Ograniczeniu uległy takie objawy, jak...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika "Opieka Farmaceutyczna"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy