Dołącz do czytelników
Brak wyników

WYTYCZNE I STANDARDY

23 kwietnia 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Zastosowanie suplementów diety w okresie przekwitania u kobiet w aspekcie łagodzenia dolegliwości klimakterycznych i przeciwdziałania utracie masy kostnej

0 67

Menopauza w populacji polskich kobiet pojawia się w przedziale wieku 45–55 lat, statystycznie przeciętnie w 51. roku życia. Zmiany towarzyszące menopauzie obejmują przede wszystkim ustanie syntezy hormonów płciowych w jajnikach, czego konsekwencją są zmiany regulacji autonomicznego układu nerwowego prowadzące do zaburzeń wazomotorycznych, labilności w sferze emocjonalnej, a w późniejszym wieku zmian zanikowych w narządzie płciowym i osteoporozy.

Przekwitanie (menopauza) to naturalny etap w życiu kobiety, w którym następuje trwały zanik cyklu miesiączkowego wywołany wygaszeniem funkcji hormonalnej i generatywnej jajników. Dla określenia objawów okresu menopauzalnego stosuje się często pojęcie „klimakterium”, co jest w pewnym sensie określeniem retorycznym, oznaczającym punkt kulminacyjny, szczytowy, po którym rozpoczyna się ostatni, starczy etap życia – senium.

Duże kohortowe badanie kobiet w średnim wieku (Massachusetts Women’s Health Study) pokazało, że poza kobietami z przedwczesną jatrogenną menopauzą, naturalnie występująca menopauza nie jest dla większości kobiet doświadczeniem negatywnym i w ich opinii nie powinna obniżać jakości życia. Natomiast w badaniu WHI (Women’s Health Initiative) z 2002 r. oszacowano, że po 5, 6 latach obserwacji kobiet w wieku 50–79 lat dodatkowych 8 przypadków inwazyjnego raka piersi będzie spowodowanych stosowaniem w ramach hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) złożonych preparatów estrogenowo-progestagenowych (conjugated equine estrogens + medroxyprogesterone acetate – CEE + MPA) na 10 000 kobietolat.

Istnieją pewne dowody z badania WHI dotyczące wystąpienia zwiększonego prawdopodobieństwa demencji u kobiet, które zaczęły stosowanie w sposób ciągły połączenia CEE i MPA w wieku powyżej 65 lat. Mimo szerokiej krytyki tego badania w piśmiennictwie naukowym, po opublikowaniu jego wyników w szeregu prac w 2004 r., a także w popularnej prasie i mediach, wiele kobiet z powodu obaw o konsekwencje zdrowotne niestety nie podejmuje leczenia za pomocą estrogenowej terapii zastępczej. Ponieważ objawy menopauzalne są różnie wyrażone u kobiet, często szukają one innych środków niż hormonalne, tj. suplementów diety i preparatów witaminowo-mineralnych, w celu poprawy jakości życia w tym okresie. 

Hipoestrogenizm pomenopauzalny prowadzi bowiem do szeregu zmian czynnościowych zarówno w psychice (obniżenie funkcji poznawczych, pogorszenie nastroju, labilność emocjonalna), układzie sercowo-naczyniowym (objawy wazomotoryczne), jak też zmian organicznych, w tym postępującej utraty masy kostnej (osteopenii i osteo­porozy), aterogenezy i związanych z tym ostrych incydentów sercowo-naczyniowych (zawały serca i udary), przyrostu masy ciała, atrofii urogenitalnej (zmiany zanikowe w narządzie płciowym).

Należy zaznaczyć, że suplementy diety przeznaczone dla kobiet w okresie okołomenopauzalnym wprawdzie nie mają przeprowadzonych badań klinicznych, jak leki do hormonalnej terapii zastępczej, ale zawarte w nich biologicznie czynne składniki roślinne, witaminy i minerały zostały dokładnie przebadane pod względem molekularnych mechanizmów działania, efektów klinicznych i skuteczności w łagodzeniu objawów klimakterycznych, tolerancji i bezpieczeństwa stosowania u ludzi.

Amerykańskie Towarzystwo Endokrynologów Klinicznych i Amerykańskie Kolegium Endokrynologów w rekomendacjach z 2017 r. opublikowało stanowisko, że stosowanie niehormonalnych terapii dla zmniejszenia objawów menopauzalnych jest zalecane.

Niektórzy badacze propagują wręcz alternatywne do hormonalnych terapie w okresie menopauzy, szczególnie u starszych kobiet, u których z zasady trudno rozpoczynać HTZ.

Fitoestrogeny

Fitoestrogeny to niesteroidowe, pochodzenia roślinnego związki organiczne, które zazwyczaj dzielone są na 3 grupy:

  • izoflawony (daidzeina, genisteina, biochanina A, formononetyna, glicyteina, ekwol),
  • lignany (dwuglukozyd sekoizolarycyrezynolu, matairezynol),
  • kumestany.

Badania epidemiologiczne potwierdziły obserwacje, że kobiety w krajach Azji spożywające duże ilości soi znacznie rzadziej cierpią na zaburzenia klimakteryczne i osteoporozę, ale także i raka piersi. 

Izoflawony są nieestrogenowymi ligandami wiążącymi się z receptorami jądrowymi estrogeno-pokrewnymi i wywołują efekty komórkowe podobne do estrogenu. Działają także na drodze estrogeno-niezależnej, hamując aktywność niektórych enzymów biorących udział np. w zwrotnym wychwycie serotoniny. Znane jest także ich działanie jako naturalnych antyoksydantów. 

Metaanaliza 9 badań z randomizacją z podwójnie ślepą próba wskazuje na redukcję objawów wazomotorycznych o 26% po zastosowaniu izoflawonoidów w porównaniu z placebo.

Inny szeroki przegląd literatury w bazie Cochrane w 2013 r. na podstawie 43 badań z randomizacją nie wykazał jednoznacznych beneficjów w zmniejszaniu objawów wazomotorycznych, tj. uderzeń krwi i nocnych potów. Niektóre badania, podczas których podawano kobietom ekstrakty roślinne zawierające > 30 mg genisteiny dziennie, dowiodły, że dawki te redukują znamiennie statystycznie częstość objawów wazomotorycznych. 

Podobnie wyniki przedstawiają się w zakresie kontroli masy ciała u kobiet przyjmujących fitoestrogeny. Systematyczny przegląd badań z metaanaliz i badań z randomizacją kontrolowanych placebo wykazał brak wpływu suplementacji fitoestrogenów na zmianę masy ciała (BMI), obwód talia-udo, całkowitą masę tkanki tłuszczowej. Jakkolwiek w niektórych badaniach udowodniono niewielkie obniżenie współczynnika talia-udo u kobiet suplementujących fitoestrogeny i umiarkowaną redukcję masy ciała.

Obecnie wiadomo, że fitoestrogeny są skutecznie metabolizowane, a metabolity usuwane z organizmu. W wątrobie i nerkach dokonuje się ich intensywne siarczanowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika "Opieka Farmaceutyczna"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy